De eerste stap: Een computer kopen

Bij het aanschaffen van een computer word je overspoeld met allerlei termen waarvan je vaak niet weet wat ze betekenen. RAM-geheugen? Front side bus? Grafische kaart? Waar moet je op letten? Wat is goed genoeg? Dat zijn moeilijke vragen als je niet ongeveer weet hoe een computer werkt en waar je hem voor gaat gebruiken.

Want wat is een computer eigenlijk? Laten we computers eens vergelijken met iets waar veel moeder wèl ervaring mee hebben: de keuken (hoezo rollenpatroon?). Eigenlijk is een computer een hele compacte keuken, waarin de kok met behulp van allerlei gereedschap iets moois tovert. Alleen dan sneller. En op net een andere manier dan je het waarschijnlijk zelf zou doen.

De keuken
Een keuken bestaat meestal uit de volgende onderdelen: Een hoop kastjes, een aanrechtblad, een stuk of wat apparaten, allerlei keukengerei, en natuurlijk het eten en drinken. Eigenlijk werkt een computer niet anders. Pak er eens een computerfolder bij en schrijf de meest voorkomende termen op. Gelukt? Goede kans dat het lijstje er ongeveer zo uitziet:

- processor
- harde schijf
- RAM- of werkgeheugen
- video- of grafische kaart
- wireless internet kaart
- besturingssysteem

Er staan natuurlijk ook getallen bij elk onderdeel, maar daar komen we later op. Laten we om te begrijpen hoe alles werkt, eerst alle onderdelen van de computer vergelijken met de keukeninventaris.

Processor
Een goed uitgeruste keuken is natuurlijk prachtig, maar er zal nooit iets lekkers worden gemaakt zonder een fantastische kok. En dat is precies wat de processor doet. De processor is het hart van de computer en zorgt ervoor dat alle ingrediënten worden verwerkt tot een mooi geheel, zodat het kan worden aangeboden aan de gasten. Maar wanneer is een kok goed genoeg? Als hij lekker snel is. Niemand wil lang wachten op zijn eten. De snelheid van een processor wordt uitgedrukt in het aantal acties dat hij per seconde kan uitvoeren, en ligt tegenwoordig tussen de 1 en 4 miljard 'opdrachten per seconde': Gigahertz of Ghz). Veel sneller kan een kok niet worden. Mocht je hier echter niet genoeg aan hebben, dan kan je ook nog het aantal koks variëren: Als je niet vaak meergangengerechten nodig hebt, kan je prima uit de voeten met één kok, maar als je vaak moeilijke gerechten vlak na elkaar wilt kunnen serveren, zijn twee of koks beter. In computers zie je dan bijvoorbeeld Intel CoreDuo, of AMDx2. Dit betekent niets anders dan dat er 2 processors tegelijkertijd verschillende dingen kunnen doen. Tegenwoordig is 2 koks ongeveer standaard, en worden er ook al systemen met 4 processors verkocht (Quad Core). Maar die zijn vooral bedoeld voor Michelin-sterren. De doorsnee-gebruiker (internet, e-mail, filmpje kijken) kan prima uit de voeten met 1 of 2 processors.

De harde schijf
Hoe groter een keuken is, hoe meer je erin kan bewaren. De harde schijf is niets anders dan de verzameling kastjes en laatjes die je tot je beschikking hebt. Hoe meer kastjes, hoe meer spullen je kan opslaan. Een harde schijf is tegenwoordig een paar honderd gigabyte (GB) groot. Dat betekent een paar honderdduizend foto's. Of een stuk of 100 films. Of honderduizend liedjes. Ook zie je soms een aantal 'rondjes per minuut' of rpm staan. Dit is het toerental van de harde schijf draait. Hoe sneller de schijf draait, hoe sneller je er iets af kan halen of op kan zetten.

RAM- of werkgeheugen
Om in een keuken te kunnen werken, heb je spullen nodig. In een beetje nette keuken zitten die altijd in kastjes en laatjes, en het is meestal makkelijk om voordat je iets gaat maken, alvast wat benodigdheden op het aanrecht klaar te leggen (mixer, beslagkom, pakje meel). Zo ligt het voor het grijpen op het moment dat je het nodig hebt, en hoef je niet elke keer te zoeken naar de spullen. Zo werkt een computer ook. Als de computer uit staat, ligt er niets op het aanrechtblad. Zodra je echter de knop indrukt, gaat de kok (de processor) als een razende aan de slag om allerlei dingen op het aanrecht te leggen. Alle kastjes gaan open en de zaken die hij waarschijnlijk nodig zal hebben, worden in de goede volgorde op het aanrecht gezet. Als je straks opdrachten gaat geven aan de kok, kan hij snel leveren. Dit proces heet 'opstarten'. Hoe groter het aanrechtblad is, hoe meer gerechten de kok straks tegelijkertijd kan bereiden. Zo werkt RAM-geheugen ook. Tegenwoordig is 1 of 2 Gigabyte ongeveer de standaard. Hiermee kan een normale gebruiker voorlopig prima uit de voeten.
Mocht de kok trouwens toch merken dat hij te weinig aanrechtblad heeft, dan zal hij tussendoor weer wat - weiniggebruikte - spullen terugzetten in de kastjes. De kok houdt erg van werkruimte.

Video- of grafische kaart
Maar het eten moet natuurlijk ook op tafel. Als we de monitor even als de tafel zien waarop het klaargemaakte eten wordt gepresenteerd, is de videokaart de ober. De ober dekt de tafel en zet vliegensvlug de gerechten op het goede moment op de goede plek. Ook een ober heeft een geheugen. Het zou immers erg vervelend zijn als de ober elke keer zou moeten vragen wie ook alweer de lamskoteletten had besteld. Een beetje videokaart is inmiddels uitgerust met 256 Mb geheugen. Soms heeft de ober zelf weinig geheugen, maar werkt hij met briefjes die hij op het aanrecht legt. Hierdoor heeft de kok natuurlijk minder ruimte om te koken. Die gedeelde vorm heet 'shared' videogeheugen.

Later meer over wireless kaarten en besturingssystemen.